Επισκεψη στο Κατωγι Αβερωφ

Metsovo_Katogi_Averoff_Wine Geeks

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

Η αλήθεια είναι ότι την επίσκεψη στο πανέμορφο Μέτσοβο και ειδικότερα στο Κατώγι Αβέρωφ τη σχεδίαζα εδώ και καιρό, αλλά λόγω των γνωστών αστάθμητων παραγόντων, όλο και την ανέβαλλα. Ανήκω βλέπετε σε αυτή την μικρή κάστα ανθρώπων που ενώ, μεν λατρεύει τον ήλιο, το καλοκαίρι και τη θάλασσα, έχει περισσότερο ερωτική σχέση με το  βουνό, τα δάση το κρύο… το χειμώνα (μη νομίζετε βέβαια ότι είμαι κάνας στριμμένος μουρτζούφλης). Φυσικά το κάθε πράγμα έχει την ομορφιά του, αρκεί να είναι, κατά το κοινώς λεγόμενο, στον καιρό του. Όσο να ‘ναι όμως, η δροσιά που προσφέρει το δάσος και το βουνό το καλοκαίρι είναι άλλο πράγμα. Λειτουργεί στο σώμα και την ψυχή όπως λειτουργεί το νερό μέσα στο οποίο βυθίζει τον καυτό σίδηρο ο μαέστρος σιδηρουργός.

Έτσι έφτασε επιτέλους ο καιρός (ιδανικός, μιας και οι θερμοκρασίες στη Θεσσαλονίκη άγγιζαν αυτές της σαχάρειας Αφρικής), όπου ετοιμάσαμε βαλίτσες και φύγαμε για τη δροσιά που προσφέρει το μαγικό Μέτσοβο. Δροσιά πραγματική, αλλά και δροσιά πολιτισμού που σε αγγίζει από την πρώτη έξοδο μετά την Εγνατία Οδό.

Το Μέτσοβο γενικά είναι από τα μέρη που σου κόβουν την ανάσα με την πρώτη ματιά, καθώς ο τρόπος που τα γραφικά σπιτάκια είναι σκαρφαλωμένα στη δασώδη Πίνδο σε παραπέμπουν στις καθημερινές παραστάσεις του λαϊκού πολιτισμού, από τον οποίο αντλούσαν έμπνευση οι γνωστοί Χιοναδίτες ζωγράφοι της Ηπείρου. Αυτή είναι και η  πρώτη εικόνα από την είσοδο του χωριού: μαγική. Αυτό που θαύμαζα ανέκαθεν στους Μετσοβίτες και γενικότερα στους Ηπειρώτες ήταν η προκοπή και η εργατικότητα τους για την οποία είναι ξακουστοί από τα πολύ μακρινά χρόνια. Σπάνια χαρακτηριστικά για μια ράτσα, που κάτω από το δημιουργικό της ευημέρησε σε αυτή την πανέμορφη, αλλά φτωχική γη. Αυτό αποκτάει την έννοια της υπεραξίας αν αναλογιστεί κάποιος τη γεωμορφολογία της Ηπείρου που μοιραία οδηγούσε σε γεωγραφική, οικονομική και πολιτική απομόνωση. Ωστόσο, έχετε στο μυαλό σας, ότι το Μέτσοβο, αλλά και η Ήπειρος γενικότερα έδωσαν στη χώρα μας τους μεγαλύτερους εθνικούς ευεργέτες με απίστευτη διορατικότητα, το έργο των οποίων μεταλαμβάνουνε ακόμα και σήμερα. Κλείνοντας αν μπορούσα να περιγράψω με μια λέξη το Μέτσοβο θα το έκανα με μια λέξη που αγαπούσε πολύ η γιαγιά μου, η Γιωργίτσα (με εν μέρει καταγωγή από την Ήπειρο): παστρικό!

Πριν την προγραμματισμένη επίσκεψη στο Κατώγι Αβερωφ κάναμε την απαραίτητη στάση στο τυροκομείο του ιδρύματος Τοσίτσα για αγορά μετσοβέλας, μετσοβίτικης γραβιέρας, φυσικά μετσοβόνε και εννοείται του καλύτερου ελληνικού φρέσκου βουτύρου για τον μπέμπη μας πρωτίστως, αλλά και για εμάς εννοείται (TIP: για να μην την πατήσετε το τυροκομείο διαθέτει τα τυριά του απευθείας στη λιανική ΜΟΝΟ την Παρασκευη 8:30 με 12:30, οπότε κανονίστε το πρόγραμμά σας ανάλογα). Παρεμπιπτόντως, οι τιμές, παρά τα όσα λέγονται, είναι εξαιρετικές και το διαπίστωσα ιδίοις όμμασι και ιδίοις… πορτοφόλασι (η δολοφονία του Τζάρτζανου χάριν ομοιοκαταληξίας. Μουαχαχα). Εδώ κάναμε την πρώτη ρουφηξιά από τον καθαρό βουνίσιο αέρα, που γέμισε τα πνευμόνια μας και μας έκανε να νιώσουμε όπως οι Γαλάτες που πίνουν το μαγικό φίλτρο του δρυΐδης τους πριν πάνε σε μάχη με τους Ρωμαίους. Θερμοκρασία εξαιρετική, δροσιά και ηρεμία.

Βουρ τώρα για το Κατώγι

Metsovo_Katogi_Averoff_Wine_Geeks_1

ΑΠΟ ΤΑ «ΚΑΤΩΓΕΙΑ» ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΑ ΑΝΩΓΕΙΑ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ

Τι να πρωτοπείς για το συγκεκριμένο οινοποιείο. Είναι τόσα πολλά, που σίγουρα όλο και κάτι θα ξεχάσεις και θα αισθανθείς ότι το αδίκησες. Η ιστορικότητα του χώρου είναι τόσο επιβλητική, που αναγκαστικά σου πλέκει με αργαλειό στο μυαλό, ένα όμορφο υφαντό από μνήμες και παραστάσεις. Η ιστορία ξεκινάει στα τέλη της δεκαετίας του 1950, όταν ο Ευάγγελος Αβέρωφ φυτεύει, τα πρώτα στην Ελλάδα, κλήματα της ποικιλίας Cabernet Sauvignon (τα οποία μάλιστα έφερε από τη Γαλλία και ειδικότερα από το Chateau Margaux!) στις απόκρημνες πλαγιές της Πίνδου και εμφιαλώνει στο κατώγι του σπιτιού του στο Μέτσοβο το κρασί που παίρνει το όνομα Κατώγι Αβέρωφ.

«Κλήματα από τη Γαλλία σε χώμα ελληνικό ορεινό…», έγραφε η αυτοσχέδια ετικέτα του πρώτου εκείνου κρασιού, που ο ίδιος είχε σχεδιάσει με μεράκι και ακόμα μπορείτε να τη δείτε στο μουσειακό χώρο του οινοποιείου, αλλά και στην ετικέτα που κοσμεί ακόμα το «Κατώγι Ερυθρό». Βαθύτερος του στόχος όμως ήταν η αναμπέλωση των εγκαταλειμμένων πλαγιών της Πίνδου και η αναβίωση της παλιάς αμπελουργικής παράδοσης που ανθούσε στην περιοχή τον 18ο και 19ο αιώνα. Και ο Αβέρωφ ήταν από τους ανθρώπους που έθετε στόχους, αλλά ήξερε και σημάδι. Μέσα από μια γαλλοελληνική σύμπραξη δημιουργεί έναν από του πιο φημισμένους και πιο ορεινούς αμπελώνες, ενώ παράλληλα κτίζει ένα μικρό οινοποιείο στις ανατολικές παρυφές του Μετσόβου και το 1989 ιδρύει την Α.Ε. Κατώγι. Αυτό ήταν. Το νερό είχε μπει πλέον στο αυλάκι και το κρασί «Κατώγι» γίνεται γνωστό σε όλη τη χώρα και αποσπά βραβεία στο εξωτερικό.

Ακόμα και μετά το θάνατο του Ευάγγελου Αβέρωφ το 1990, η εταιρεία συνεχίζει να αναπτύσσεται χάρη στους διορατικούς διαδόχους του με προεξάρχοντα το Σωτήρη Ιωάννου. Νέοι αμπελώνες, νέες φυτεύσεις, νέα blend, τα κτίρια ανακαινίζονται και νέες συνεργασίες οικοδομούνται. Όλα αυτά κατατάσσουν πλέον την εταιρεία σε μια από τις πιο επιτυχημένες στο χώρο. Πλέον έχει στην ιδιοκτησία της 600 στρέμματα ιδιόκτητων, ενοικιαζόμενων και συνεργαζόμενων αμπελώνων, οι οποίοι βρίσκονται στο Μέτσοβο, στη Μακεδονία, στην Πελοπόννησο και στην Αττική, ενώ διατηρεί οινοποιεία στο Μέτσοβο, στην Ανάβυσσο και στη Νεμέα. Τα κρασιά που παράγει προέρχονται τόσο από γηγενείς όσο και από διεθνείς ποικιλίες ενώ βασική της αρχή είναι ο σεβασμός, η συνεργασία και η οικοδόμηση σχέσεων αμοιβαιότητας με την τοπική κοινωνία και τους τοπικούς αμπελουργούς.

Metsovo_Katogi_Averoff_Wine_Geeks_2

Η ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΜΑΣ

Η πρώτη ματιά ανήκει δικαιωματικά στην τοπική αρχιτεκτονική, στον εξωτερικό χαρακτηριστικό λαϊκό διάκοσμο και στην πέτρα που λαξεύτηκε από επιδέξια ηπειρώτικα χέρια, με αποτέλεσμα να δένει με το τοπίο σε βαθμό λιτής μεγαλοπρέπειας. Στην είσοδο μας περίμενε με χαμόγελο η γλυκύτατη Ελένη Μπίσα. Ήρεμη, κατατοπιστικότατη, πλήρως ενημερωμένη για τα πάντα και διαθέσιμη να απαντήσει σε κάθε μας απορία (δοθείσης ευκαιρίας να ζητήσω ένα συγγνώμη από τη γλυκύτατη Ελένη, που απαντούσε στωικά και χαμογελαστά σε κάθε μου ερώτηση). Ενημερωνόμαστε ότι το οινοποιείο βρίσκεται σε υψόμετρο 1100 μέτρων και άρχισε να κατασκευάζεται το 1973 για να καλύψει τις ολοένα και αυξανόμενες ανάγκες παραγωγής. Πλέον είναι υπερσύγχρονο και διαθέτει τα πάντα ώστε να εξασφαλιστεί η συνεχής παραγωγή ποιοτικών οίνων.

Η επισκέψιμη ξεκινάει με το χώρο που αποτελεί το «μουσείο» της εταιρείας. Σε αυτό το χώρο μπορείς να δεις τα συγγράμματα του Ευάγγελου Αβέρωφ (πολυγραφότατος), τα μετάλλια που είχε λάβει, τις επιστολές του, τα προσωπικά του αντικείμενα, μέχρι και το πρώτο σχέδιο για την ετικέτα του «Κατώγι», που παραμένει αναλλοίωτη μέχρι και σήμερα. Το όραμα του το νιώθεις να πλανάται παντού μέσα στο κτίριο, από τα θεμέλια μέχρι τον αέρα του κτιρίου. Αυτό που κρατάς πάνω απ’ όλα, είναι το ρίγος από τη συγκίνηση και την ευγνωμοσύνη που νιώθεις, καθώς βαδίζεις πάνω στα χνάρια ανθρώπων-γιγάντων που διέθεταν κοφτερή σκέψη, διορατικότητα, τόλμη, θάρρος, επαγρύπνηση, όραμα, ουσία

Στη συνέχεια οδηγούμαστε μέσα από μια διαδρομή στους υπόγειους χώρους του οινοποιείου και άρα στο κελάρι, όπου μέσα από τη χρήση ποικίλων οπτικοακουστικών μέσων βιώνουμε από πρώτο χέρι την ιστορία και το σύγχρονο γίγνεσθαι του οινοποιείου. Και όλες αυτές οι διηγήσεις, το θέαμα και η διαδραστικότητα λαμβάνουν χώρα ανάμεσα σε βαρέλια…. πολλά βαρέλια…. χιλιάδες βαρέλια…. πάνω από 1200…. δώστε μου ένα σας παρακαλώ!!!

Ο χώρος είναι ομολογουμένως  πανέμορφος και, αν και κρύος στην πραγματικότητα λόγω των απαιτούμενων συνθηκών για την καλύτερη ωρίμαση του κρασιού, αποπνέει μιαν άλλη ζεστασιά που σε κάνει να ανατριχιάζεις. Ο μερακλής θεός Διόνυσος, τα αμπέλια (ειδικότερα οι αμπελώνες στο Γινιέτς, που είναι οι πιο ορεινοί αμπελώνες της Ελλάδας και βρίσκονται σκαρφαλωμένοι στις πλαγιές της Πίνδου), αναπαραστάσεις του Ευάγγελου Αβέρωφ και μια πλειάδα εικόνων και παραστάσεων εναλλάσσονται χορευτικά και με αρμονία στα μάτια μας, λες και η πέτρα κρατάει φυλαγμένα τα μυστικά τους και στα παραδίδει σαν να είναι ουσιαστικό στοιχείο της ύπαρξης της. Παράλληλα δίπλα μας υπάρχουν οι δεξαμενές και ο χώρος του οινολογικού εργαστηρίου. Διακριτικός, δεν δέχεται επισκέψεις αλλά εκεί είναι που συμβαίνουν όλα τα όμορφα. Και ποιος άλλωστε θέλει να γλιτώσει από τα όμορφα, που τραγουδάει άλλωστε ο Σωκράτης Μάλαμας μαζί με τους Active Member.

Η συγκίνηση που νιώθεις,
καθώς βαδίζεις πάνω στα χνάρια ανθρώπων-γιγάντων,
που διέθεταν κοφτερή σκέψη, διορατικότητα,
τόλμη, θάρρος, επαγρύπνηση, όραμα,
ουσία…

Σπουδαίο επίτευγμα ο ισορροπημένος συνδυασμός της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, με τις μοντέρνες γραμμές και τις πολλές φουτουριστικές διαδραστικές παραστάσεις, που χωνεύουν άψογα στο χώρο και δημιουργούν ένα σπάνιο μπουκέτο οινικής ομορφιάς και πολιτιστικής κληρονομιάς. Δεν αργεί να συνειδητοποιήσω ότι πρόκειται για ένα από τα πιο όμορφα οινοποιεία στη χώρα. Ένα πραγματικό κόσμημα! Μια σπουδαία παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές της περιοχής και όχι μόνο.

ΓΕΥΣΙΓΝΩΣΙΑ

Και μετά από την ξενάγησή μας φτάσαμε στο αγαπημένο κομμάτι κάθε οινόφιλου, που δεν είναι άλλο από… τη συζήτηση γύρω από το διαλεκτικό υλισμό και πώς αυτός αποτυπώνεται μέσα από τα γραπτά του σύγχρονου φιλόσοφου… Ντίμιταρ Μοτσίνσκι!!! Αστειεύομαι φυσικά, αλλά όταν έρχεται πάντα αυτή η στιγμή, νιώθω σαν παιδί παρά τη σοβαρότητα του χώρου που μας φιλοξενεί και ορισμένες φορές μου ξεφεύγει.

Αυτή η στιγμή λοιπόν είναι η γευστική δοκιμή των κρασιών. Δεν θα πω ψέματα, καθώς τα κρασιά τα έχω δοκιμάσει πάρα πολλές φορές και πάνω- κάτω τα γνωρίζω. Ωστόσο, όπως γνωρίζουμε όλοι, όλα μα όλα τα κρασιά που δοκιμάζονται στο χώρο τους είναι πιο… νόστιμα. Θες ότι ντύνονται τη γλυκιά φορεσιά της φιλοξενίας, θες πιο ρεαλιστικά τη μηδενική ταλαιπωρία τους, όπως και να ‘χει είτε ανήκεις στους λάτρεις της μεταφυσικής ερμηνείας είτε σε αυτούς που λατρεύουν τη λογική αυτή είναι η αυταπόδεικτη αλήθεια. Ειδικότερα όμως, ο χώρος της δοκιμής στο Κατώγι Αβέρωφ είναι το πανέμορφο και πολυφωτογραφημένο wine bar με το διάκοσμο από κόκκινα, φωτεινά μπουκάλια που σε κάνουν να πιστεύεις ότι δεν είσαι σε οινοποιείο στο Μέτσοβο, αλλά σε ένα μοντέρνο wine bar της Βαρκελώνης. Δεν είναι ο σκοπός μου φυσικά να σας παραθέσω αναλυτικές και κουραστικές γευστικές σημειώσεις από τις πολλές ετικέτες του οινοποιείου, γι΄ αυτό και σημειώνω αυτές που ξεχώρισα.

Metsovo_Katogi_Averoff_Wine Geeks

Το καινούργιο λευκό «ΙΝΙΜΑ 2015» (που στα βλάχικα θα πει καρδιά, αλλά με μια πιο βαθιά έννοια που είναι πιο κοντά στο «ψυχή»), ένα χαρμάνι από ασύρτικο-αθήρι, φουλ στα εσπεριδοειδή, νεκταρίνια, πιπέρι και στην ορυκτότητα. Μέτριο σώμα και τραγανή οξύτητα ενώ το 12,5% alc συνεισφέρει στο στόμα και την ισορροπία

Metsovo_Katogi_Averoff_Wine Geeks

To «Traminer 2015», με πιο ώριμο εξωτικό φρούτο (ανανάς, μάνγκο), τριαντάφυλλο και γιασεμί. Μεσαίο στο στόμα, υπολείπεται μόνο στην οξύτητα κάτι που είναι και φυσικό. 12,5%

Metsovo_Katogi_Averoff_Wine Geeks

Το «Φλογερό 2010» από το παρεξηγημένο merlot με συμπύκνωση και μπόλικο φρούτο. Κόκκινα και μαύρα φρούτα, γλυκό καρυδάκι και κανέλα. Με 14% alc, παραμονή ένα χρόνο σε βαρέλι, είναι ένα θηρίο στο στόμα με πλούσιο σώμα και μαλακές «μερλουδίσιες» τανίνες. Ιδανικό για φοβερές κρεατοφαγίες με πλούσιες κόκκινες σάλτσες δίπλα σε ένα τζάκι το χειμώνα. Μούρλια.

Metsovo_Katogi_Averoff_Wine Geeks

Το «Ξινόμαυρο 2012»  (από Νάουσα μεριά ντε) με μέτριο ρουμπινί χρώμα. Φρέσκα κόκκινα φρούτα, με μια υπόνοια ξύλου, πιπεριού και ντομάτας. Στο σώμα είναι γεμάτο και πιο μοντέρνο από το αναμενόμενο με ωραία οξύτητα. Παραμονή ένα χρόνο σε βαρέλι και 12,5%.

Metsovo_Katogi_Averoff_Wine Geeks

Στα value for money πάντα το «Κατώγι 2013» ερυθρός (Cabernet Sauvignon 60%, Αγιωργίτικο 30%, Merlot 10%) με το ρουμπινί του χρώμα και αρώματα από μαύρα ώριμα, αποξηραμένα φρούτα (δαμάσκηνο), βανίλια και φασκόμηλο. Μέτριο στο στόμα, ευκολόπιοτο, δεν γνωρίζω οικογενειακό τραπέζι που να μην το είχε έστω μια φορά και αυτό από μόνο του έχει την αξία του για το εμφιαλωμένο κρασί. Στο συναισθηματικό κομμάτι κρατήστε αυτό που προείπαμε: η ετικέτα του είναι αυτή που σχεδίασε στο χέρι ο ίδιος ο Ευάγγελος Αβέρωφ.

Metsovo_Katogi_Averoff_Wine Geeks

Το «Γινιέτς 2011» από τη σειρά Rossiu di Munte, που το θεωρώ μέσα στο top 3 των ελληνικών Cabernet sauvignon και το αγαπημένο μου του οινοποιείου. Είμαι βέβαια λίγο υποκειμενικός σε αυτό το σημείο, καθώς λατρεύω και το Caberne sauvignon αλλά και τη σειρά Rossiu di Munte την οποία θεωρώ την κορωνίδα των κρασιών του οινοποιείου. Μέτριο ρουμπινί στο χρώμα. Στη μύτη τυπικότατο Cabernet S. Μαύρο φρούτo (φραγκοστάφυλο), κέδρος, πράσινη πιπεριά, ευκάλυπτος και μαυροπίπερο. Γεμάτο σώμα, υπέροχες δυνατές τανίνες αλλά δεμένες επάνω στο φρούτο. Υπέροχη οξύτητα που αναζωογονεί το στόμα και μένει ένα κλικ στην επίγευση. 13% alc και 19 μήνες βαρέλι.

Metsovo_Katogi_Averoff_Wine Geeks

Το highlight της δοκιμής ήταν το «Κτήμα Αβέρωφ 2000» (Cabernet Sauvignon, Cab Franc. & Merlot), που δεν παρουσίαζε κανένα ίχνος κόπωσης σε χρώμα, μύτη και στόμα. Ρουμπινί με ελάχιστα γκρενά στοιχεία, ολόφρεσκο στη μύτη με μαύρα και κόκκινα φρούτα, ιώδιο και πικάντικα μπαχαρικά. Υπέροχο, στιβαρό και με φοβερή ισορροπία, έχει εύκολα άλλα 7-8 χρονάκια, ίσως και παραπάνω. 13,5% alc. Υπέροχο!

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ

Σύμφωνα με τη Γαλλίδα φιλόσοφο, Σιμόν Βέιλ, «το να έχεις ρίζες είναι ίσως η πιο σημαντική και η πιο παραγνωρισμένη ανάγκη της ανθρώπινης ψυχής». Αυτό μου έμεινε φεύγοντας από το Κατώγι και το Μέτσοβο. Οι ρίζες και η σημαντικότητά τους στο ιστορικό μας περιβόλι. Κρασιά παράγονται παντού και κάτω από διαφορετικές συνθήκες. Αυτά όμως που έχουν ρίζες είναι και αυτά που ξεχωρίζουν. Γιατί αυτά έχουν αυτό που λένε «καρδιά» ή «ψυχή». Ή αυτό που λένε στην τοπική διάλεκτο οι Μετσοβίτες Βλάχοι: ΙΝΙΜΑ.

*Ένα κομμάτι των ιστορικών λεπτομερειών προέρχεται από το καλοστημένο site, το οποίο μπορείτε να επισκεφθείτε εδώ: Κατώγι Αβέρωφ

Εις το επανιδείν Wine Geeks

Δημήτρης Μότσος